Volg reacties uit het veld over bezuinigingen in de danssector

Vandaag een interview met artistiek directeur van Holland Dance Samuel Wuersten in Trouw.

De cultuursector moet fors bezuiningen. Maar waarop? De Raad voor Cultuur bracht hier onlangs een advies over uit. Mede op basis van dat advies maakt staatssecretaris Zijlstra (WD) deze maand bekend wat hij gaat doen. Wat staat de cultuurwereld te wachten? 

Trouw, 1 juni 2011 | INTERVIEW door Sander Hiskemuller

Samuel Wuersten werd op 29 april jongstleden geridderd in de Orde van Oranje-Nassau wegens ‘zijn verdienstelijke prestaties voor de ontwikkeling van de Nederlandse dans in zowel binnen- als buitenland’. Op dezelfde dag presenteerde de Raad voor Cultuur zijn advies om het Nederlandse dansbestel op de schop te nemen. Die vrijdag 29 april werd zo een dag van contrasten voor Wuersten (Zwitserland, 1961), artistiek directeur van het Holland Dance Festival, lid van het college van bestuur van kunstvakopleiding Codarts en programmeur internationale dans van het Haagse Lucent Danstheater. “Het ene moment had ik een feestelijke lunch ter viering van mijn lintje, het andere stond de telefoon roodgloeiend met ‘hoe moet het nu verder met de dans in Nederland?’”

Was dat lintje van Samuel Wuersten er ooit gekomen als dit advies al jaren geleden van kracht was geweest? “In 1994 werd ik gevraagd de leiding van het grootste Nederlandse dansfestival over te nemen. Er werd veel vertrouwen in mij gesteld. Het geven van kansen is de kracht van de Nederlandse dans. Die open houding, zeker naar internationale maatstaven genieten, komt mede voort uit het feit dat er middelen voorhanden zijn. Die attitude zal veranderen.”

Hoe heeft de Raad voor Cultuur het ervan afgebracht? “Het plan is door zo ongeveer iedereen neergesabeld, dus de staatssecretaris legt het advies waarschijnlijk naast zich neer. Een slechte zaak. Los van het feit dat er veel minder geld beschikbaar wordt gesteld – heel vervelend voor alle betrokkenen – biedt het plan de danssector ruimte omhet bestel, met beperkte middelen, naar eigen inzicht vorm te geven.”

Een opvallend positieve benadering, tussen al het protest. “De Raad pleit voor vier ‘danskernen’: een ‘boegbeeld’ met een landelijke uitstraling, daarnaast regionale kernen in Arnhem, Rotterdam en Den Haag. Daar moeten de bestaande dansinstellingen min of meer in ‘opgaan’. Het advies sluit aan bij waar de dansinstellingen, in elk geval in de regio’s Den Haag en Rotterdam, al lang mee bezig zijn: meer samenwerking. Dat stamt van ver voor dit advies. Meestal bereid je je als instelling in je eentje voor op de nieuwe kunstenplanperiode, maar deze keer leefde heel sterk het gevoel: we moeten er gezamenlijk zien uit te komen.”

Liever decoupeerzaag dan kaasschaaf, zoals de staatssecretaris voorstaat? “Het ene overeind houden en het andere niet? Nederlands Dans Theater (NDT) op zichzelf staand en Korzo wordt een bingohal? Dan kun je niet langer over een dansklimaat spreken. In Den Haag hebben we het over een ‘dansketen’. Alle dansinstellingen, ook die voor educatie en amateurdans, zijn met elkaar verbonden. We doen dingen met en voor elkaar. Als NDT dit alles zelf moet doen, zal dat nooit lukken. Ik vind het helemaal niet raar om te kijken hoe dat relatief grote budget van NDT anders in te richten is, om andere functies elders overeind te houden.”

Er moeten pijnlijke keuzes worden gemaakt. Het NDT wordt in het advies met de helft gekort en moet opgaan in een regiovoorziening. NDT noemt dat ‘degradatie’ en beroept zich op zijn internationale reputatie. “Dat NDT een ‘regionaal’ gezelschap zou worden, is kletskoek. Een gezelschap heeft altijd een regionale functie, er is altijd allereerst voeling met de stad van waaruit wordt geopereerd. Er gaat een belangrijke vraag aan vooraf: als je in Nederland een topgezelschap wilt, met internationale uitstraling, wat is daar dan voor nodig? Er leven momenteel veel vragen rond de artistieke toekomst van NDT, de recensies liegen er niet om. Wat is de koers van NDT, is het jongerengezelschap NDT II nog wel zo onderscheidend van de ‘vol wassen’groep NDT I? Nu is het moment aangebroken om daar een slim antwoord op te formuleren. Ik hoop dat NDT die kans grijpt en niet in de verdediging blijft hangen. Het advies van de Raad heeft mijns inziens dat proces willen forceren.”

De boegbeeldjunctie ligt in Amsterdam, wil de Raad, bij Het Nationale Ballet (HNB). Ligt een fusie met NDT niet voor de hand? “Het idee van fusie is leuk, maar de vraag is wat je ermee opschiet. Het vertrekpunt van het ‘klassieke’ Het Nationale Ballet is volstrekt anders dan dat van het meer hedendaagse Nederlands Dans Theater. NDT danste in het verleden ook weleens een stuk van William Forsythe op spitzen, zoals HNB ook stukken danst die bij NDT zouden passen. Uitstapjes richting wat anderen doen, is artistiek vooruitgaan, uitdaging zoeken. Je kunt honderden fusiemodellen bedenken. Scapino Ballet Rotterdam en NDT, of Scapino en het Arnhemse Introdans. Die groepen moeten dat alleen wel zelf bedenken. Het raadsadvies biedt die ruimte.” Drie kernen huiten Amsterdam, is daarmee de landelijke spreiding van dans wel verzekerd? “Het is heel ellendig voor Noord Nederlandse Dans in Groningen en Station Zuid in Tilburg, die door de Raad nu buiten de zogenoemde basisinfrastructuur zijn geplaatst. Deze gezelschappen worden nu doorverwezen naar het Fonds Podiumkunsten, waar als ‘laatste loket’ een enorme druk op zal komen te staan. Maar gegeven de omstandigheden moet je realistisch zijn. Het kleine Nederland heeft een prima infrastructuur en iedereen is mobiel. Dansproducties kunnen reizen, dus iedereen kan alles zien. Mits de theaters met alle bezuinigingen overeind blijven, natuurlijk. Het is de verantwoordelijkheid van gemeente en provincie om dat in goede banen te leiden. Als je tenminste wilt voorkomen dat het een cultureel wasteland wordt in steden buiten de Randstad en regio Arnhem.”

Is er een kans dat de dans artistiek iets met de deze bezuinigingen opschiet? “In eerste instantie is het kaalslag. In tweede instantie zal er meer focus komen, door het principe van survival of the fittest. Welke groepen, choreografen en dansers hebben de veerkracht om er iets van te maken? De strijd aangaan of bezwijken? Het is in hoofdzaak een negatieve ervaring en on-Hollands om in deze termen te denken. Nederland heeft een reputatie hoog te houden. In het buitenland werd altijd naar ons opgekeken: zo ga je met cultuur om, dat is beschaving. Maar er is geen keuze, het klimaat verandert. Het erge is niet dat er moet worden bezuinigd. Je kunt nu eenmaal niet eindeloos doorgroeien. Erger is het gebrek aan respect. Er is in het huidige politieke krachtenveld niemand die zegt: ‘We hebben weliswaar minder geld, toch is er alle waardering voor jullie’. Dat vind ik genant. Het siert Nederland niet.”

Wat wil de Raad voor Cultuur met de dans in Nederland?

Van de zeven dansgezelschappen in de basisinfrastructuur vallen er in het advies van de Raad voor Cultuur drie af: Station Zuid in Tilburg, Noord Nederlandse Dans in Groningen en Dansgroep Amsterdam zullen zich voortaan moeten wenden tot het Fonds Podiumkunsten, dat het voortaan met 54 in plaats van 62 miljoen euro moet doen. Dat wordt dus dringen aan dat loket. In drie kernpunten (agglomeraties Den Haag, inclusief NDT, Rotterdam en Arnhem) moeten dansproductie en -functies (als educatie en talentontwikkeling) in zogeheten dansvoorzieningen worden gebundeld. Het Nationale Ballet krijgt de functie van ‘landelijk boegbeeld’, met ‘internationale werking’, maar zal het tegelijk met 25 procent minder rijkssteun moeten doen. Gaat de staatssecretaris het advies opvolgen? De geruchtenmachine draait overuren. Het laatste ‘bericht’ is dat Halbe Zijlstra het advies over de danssector grotendeels naast zich neer zal leggen. Bronnen rond de staatssecretaris stellen dat er op het NDT niet of nauwelijks bezuinigd gaat worden (de Raad adviseert zo’n 25 procent van het budget), ten koste van productiehuis Korzo en Holland Dance Festival. Dit bericht wordt echter door departement, noch door het NDT bevestigd. Margaret Bark, woordvoerder NDT: “Totdat de staatssecretaris zijn aanbevelingsbrief presenteert, ergens tussen 10 en 15 juni, is alles speculatie.”

—-

Lees hier de reactie van choreograaf Jiří Kylián op de geplande bezuinigingen in de (Haagse) danssector.

Choreograaf boos over bezuiniging danssector
Volkskrant 31 mei 2011, door Annette Embrechts

Staatssecretaris Halbe Zijlstra zal waarschijnlijk niet bezuinigen op het Nederlands Dans Theater, maar wel productiehuis Korzo en het Holland Dance Festival hun landelijke subsidie ontnemen. Hij gaat hiermee in tegen het advies van de Raad voor Cultuur, dat voorstelde ook het Nederlands Dans Theater te korten om talentontwikkeling en internationale expertise overeind te houden.

Meesterchoreograaf Jiri Kylian, vijfentwintig jaar artistiek leider van het Nederlands Dans Theater, vindt het een volstrekt verkeerde beslissing om het Haagse gezelschap in een exclusieve positie te brengen. ‘Ik kom van het NDT, maar het gezelschap mag niet bevoorrecht worden ten opzichte van Korzo en het Holland Dance Festival. De een heeft de ander nodig. Het is een catastrofe om het gezonde dansklimaat dat zorgvuldig in Den Haag is opgebouwd nu zo uit te hollen. Het is alsof je zegt: we willen wel een ziekenhuis, maar het opleiden van medici is niet nodig.’ Volgens Kylian is het noodzakelijk voor vernieuwing en ontwikkeling dat dansers zich vrij kunnen maken om buiten het gezelschap choreografische ideeen te kunnen exploreren. ‘Ik heb NDT I, NDT II en NDT III opgericht, meer alternatieven binnen een internationaal topgezelschap zijn niet mogelijk. Daarvoor heb je Korzo en Holland Dance broodnodig. Elk gezelschap heeft een gezonde omgeving nodig om gevoed te worden.’

Kylian, die meer dan honderd dansstukken creeerde, waarvan 74 voor het Nederlands Dans Theater, zegt het gevoel te hebben dat alles waaraan hij de afgelopen decennia heeft gebouwd, met deze bezuinigingen teniet wordt gedaan. ‘In veertig jaar tijd hebben we de danskunst in Nederland naar een toonaangevende internationale positie weten te brengen. Dat wordt nu weggegooid. Natuurlijk moet er door iedereen worden ingeleverd. Maar laat het Nederlands Dans Theater, Korzo en Holland Dance samen met een plan komen. Zij hebben elkaar nodig. Het NDT moet niet alleen voor zichzelf lobbyen, maar voor de hele sector. Dat gebeurt nu ook, heb ik vernomen.’

Vindt hij het wrang met zijn wereldvermaard repertoire tijdens staatsbezoeken altijd als paradepaardje van Nederland te zijn geetaleerd en daar nu relatief weinig respect voor terug te zien? ‘Als politici niet zelf zien hoe catastrofaal dit is, zijn ze nog blinder dan ik dacht. Ik verdien mijn geld over heel de wereld en draag 50 procent daarvan af aan de Nederlandse staat. Als die niet meer waardering voor de danskunst aan de dag legt, ga ik liever naar een land waar dat wel gebeurt.’