NRC: "Piramide is voor iedereen goed"

Op zaterdag 4 juni verscheen in het NRC Handelsblad het artikel Piramide is voor iedereen goed door Francine van der Wiel over de komende bezuinigingen van Staatsecretaris van Cultuur Halbe Zijlstra. Lees hieronder het gehele artikel.

Piramide is voor iedereen goed
Het Nederlands Danstheater hoeft naar verwachting minder te bezuinigen dan de 3,5 miljoen die eerst was voorgesteld ten koste van kleinere instellingen. Maar misschien is dit nog erger.

De verontwaardiging was groot. Het Nederlands Danstheater, internationaal vermaard en het ‘huisgezelschap’ van de koningin, zou de helft van zijn huidige 7 miljoen aan jaarlijkse subsidie verliezen en de status krijgen van ‘regionale instelling’. Wat bezielde de Raad voor Cultuur die eind april dit voorstel deed?

In de brief die de raad afgelopen woensdag stuurde aan de Vaste Kamercommissie voor Cultuur, werd nogmaals gehamerd op het belang van een piramidale infrastructuur: een brede basis waar artistiek talent zich ontwikkelt en (idealiter) doorstroomt naar de topinstellingen, die zo worden gevoed en vernieuwd. Uitgaande van die gedachte had de Raad in zijn advies forse offers gevraagd van topinstellingen. Niet alleen het NDT, ook het Concertgebouworkest, De Nederlandse Opera en Het Nationale Ballet zouden moeten inleveren.

Natuurlijk had men zich bij NDT gerealiseerd dat bezuinigingen op til waren. Om die reden werd sinds september toenadering gezocht tot andere Haagse dansinstellingen, waaronder het Holland Dance Festival en productiehuis Korzo, waar getalenteerde dansmakers zich onafhankelijk kunnen ontwikkelen zonder meteen voor de leeuwen (de grote zaal) geworpen te worden. Voordien waren dergelijke gesprekken, aldus Korzo-directeur Leo Spreksel, nooit van de grond gekomen. “Samenwerking zat bij NDT nooit tussen de oren.” Jim Vincent, artistiek directeur van NDT, is wat dat betreft toeschietelijker. Met een gezamenlijk verhaal hoopten de Haagse dansinstellingen meer indruk te maken op politici dan met individuele pleidooien.

Na het verschijnen van het advies van de Raad voor Cultuur zette NDT echter alle zeilen bij om het eigen voortbestaan veilig te stellen. Er kwam een petitie, (internationale) relaties werden gemobiliseerd, Koningin Beatrix bezocht, zij het ‘incognito’, de eerste de beste voorstelling en prinses Mabel twitterde dat het een schande was en riep op de NDT-petitie te ondertekenen. Dat Gerrit Zalm, bestuursvoorzitter van NDT en prominent VVD’er, indringend met zijn partijgenoot Zijlstra zal hebben gesproken, laat zich raden.

Wat de oorzaak ook is, inmiddels lijkt het vrijwel zeker dat NDT uit de wind wordt gehouden. Zo zeker zelfs, dat productiehuis Korzo begin deze week een persbericht uitstuurde. “Naar verluidt zal de staatssecretaris Halbe Zijlstra de bezuiniging op het Nederlands Dans Theater … goeddeels ongedaan maken. Dit gebaar zal ten koste gaan van de landelijke subsidie die Korzo ontvangt.” Het bericht meldt dat ook het Holland Dance Festival slachtoffer zou worden van de reddingsoperatie.

Tijdens een gesprek met NDT op 24 mei hoorden Spreksel en Samuel Wuersten, directeur van het Holland Dance Festival, dat het dansgezelschap als het aan staatssecretaris Zijlstra ligt voortaan 6 miljoen zal krijgen; een korting van 15 in plaats van 50 procent. Een dergelijke ingreep zou aansluiten bij Zijlstra’s wens alleen de topgezelschappen te behouden bij theater, dans en orkesten. Spreksel gunt het gezelschap deze ‘fortuinlijke’ uitzonderingspositie, maar hij is teleurgesteld door de, in zijn ervaring, bekoelde interesse van NDT voor samenwerking. “Maar het is een illusie te denken dat het straks business as usual zal zijn voor NDT. Het hele landschap zal zijn veranderd.” In een maanlandschap, is de implicatie. De basis van het piramidestelsel dreigt te verdwijnen.

Interim zakelijk leider Edwin van Huis van NDT werpt tegen dat het gezelschap wel degelijk bereid is zich in te zetten voor het behoud van de hele infrastructuur, maar dat het geen concrete inzet kan beloven zolang aard en omvang van de bezuinigingen onbekend zijn. Van een toegezegd subsidiebedrag van 6 miljoen zegt hij niet op de hoogte te zijn.

Wuersten houdt vertrouwen in de samenwerking en beschikt “zwart op wit” over toezeggingen van Jim Vincent. “Hij heeft een duwtje nodig gehad, maar ik hoop dat we samen het veranderingsproces vorm kunnen geven.” Dat één partij al het geld toegeschoven zou krijgen, vindt hij ondenkbaar. “Dan is al het andere weg dat óók succesvol is.”

Als het werkelijk zo is dat NDT ten koste van andere Haagse instellingen zijn subsidie goeddeels behoudt, is het nog maar de vraag in hoeverre het gezelschap daarmee is gediend. Juist NDT heeft behoefte aan een humuslaag waar talent zich kan ontwikkelen door educatie, artistieke begeleiding en internationale ontmoeting. Het gezelschap zit al jaren te springen om toevoer van vers en vooral onderscheidend artistiek bloed, maar vist in dezelfde, geglobaliseerde vijver waarin vele collega-gezelschappen hengelen. Gezelschappen die niet zelden zijn gemodelleerd naar de Haagse groep. Dat bleek tijdens Holland Dance Festival 2009: niet door innovatief artistiek beleid behoort het 50-jarige NDT tot de wereldtop, maar vooral dankzij fantastische dansers en het ‘oude kapitaal’: de choreografieën van Jirí Kylian, Hans van Manen, William Forsythe, Ohad Naharin, Paul Lightfoot en Sol León. Zo hield het festival NDT onbedoeld de spiegel voor. Dat is precies de taak van Holland Dance Festival: zowel gezelschap als publiek een internationale context bieden voor de kwaliteit van de Nederlandse dans.

Binnenshuis probeert NDT nieuw choreografisch talent te kweken. De werken van de dansers brengen echter zelden een vernieuwende impuls, eerder een bevestiging van de NDT-esthetiek  virtuoze, gepolijste dans verpakt in stijlvolle, theatrale vormgeving  die nog altijd sterk is bepaald door het werk van Kylian. Die erfenis zit in hun lichamen verankerd. Degenen die serieus een eigen signatuur willen ontwikkelen, kiezen er daarom vaak voor zich buiten de groep te ontwikkelen. In een productiehuis. Korzo bijvoorbeeld. Een productiehuis als Korzo biedt ruimte aan dansmakers met uiteenlopende achtergronden en even uiteenlopende theatrale opvattingen. Idealiter leveren zij de nieuwe ideeën waar NDT zo naar op zoek is.

Artistiek directeur Jim Vincent realiseert zich dat hij voor vernieuwing buiten het eigen universum moet kijken, getuige het voorlopig papieren ‘Project NDT’: geen gezelschap, maar een wisselend team van dansers, choreografen en kunstenaars uit andere disciplines, wetenschap, architectuur of technologie, dat op projectbasis voorstellingen maakt. Vraag is of hij zich realiseert dat NDT door de verwachte ingreep van de staatssecretaris wordt afgesneden van een voor de hand liggende, potentiële vernieuwingsbron als Korzo. Belangrijker nog: realiseert staatssecretaris Zijlstra zich dat?